CRUISer (Cyclist RoadUser Interaction Support)
De ontwikkeling van een communicerend verlichtingssysteem voor fietsers

.

Achtergrond
Jaarlijks lopen 340.000 mensen letsel op als gevolg van een ongeval tijdens het fietsen. Meer dan de helft van deze slachtoffers melden zich bij de Spoed Eisende Hulp of worden door een huisarts behandeld. Afhankelijk van de leeftijd en het type fiets, zijn 40 tot 60% van deze ongevallen enkelvoudige ongevallen. Vooral oudere fietsers hebben een verhoogd risico op enkelvoudige ongevallen. Hoewel andere weggebruikers niet direct betrokken zijn bij enkelvoudige ongevallen, is onlangs ontdekt dat ze indirect betrokken zijn bij maximaal 80% van de ongevallen die als eenzijdig zijn geclassificeerd.

Doel
Het CRUISer project heeft tot doel om inzicht te verkrijgen in de interactie van oudere fietsers met overige weggebruikers en vervolgens veiligheidsproducten te ontwikkelen die de oudere fietser ondersteunen in hun fietsgedrag en interactie met overige weggebruikers. Voorwaarde was om oudere en jongere fietsers in alle fases van het project te betrekken.

Onderzoek
Om inzicht te verkrijgen in de interactie van oudere fietsers met andere weggebruikers is gebruik gemaakt van de literatuur, interviews, vragenlijsten en observaties. Uit de interviews (32 ouderen en 10 jongeren) en de vragenlijsten (124 ouderen) bleek dat het merendeel van de ouderen (93%) hun gedrag aanpassen tijdens fietsen. Denk hierbij aan langzamer fietsen, geconcentreerder fietsen, extra goed opletten, wachten of afstappen. Ze ervaren voornamelijk moeilijkheden met overige fietsers die bijvoorbeeld slecht richting aangeven, hard fietsen, inhalen of geen voorrang verlenen. Ook bij automobilisten klagen oudere fietsers geen voorrang te krijgen of dat ze afgesneden worden. Bij scooters is het inhalen en de hoge snelheid van de scooters eerder het probleem. Jongere weggebruikers geven aan dat het moeilijk is om oudere fietsers te herkennen en dat ze proberen rekening te houden met de oudere fietser. Uit de interviews, vragenlijsten en literatuurstudie kan geconcludeerd worden dat detectie, communicatie en reactievermogen van of bij ouderen een belangrijke rol spelen in de interactie met overige weggebruikers.

De CRUISer fietsverlichting
In antwoord hierop is een fietsverlichtingsset ontwikkeld welke tot doel heeft de detectie, zichtbaarheid, intentie en communicatie van oudere fietsers met overige weggebruikers te verbeteren. De set bestaat uit een voorlicht en een achterlicht, beide met daarin een richtingaanwijzer geïntegreerd. Voor de zijdelingse zichtbaarheid zijn er ook knipperlichten in de uiteinden van de handvaten opgenomen. De richtingaanwijzer moet met de duim aangezet worden en gaat automatisch uit. Hierdoor kunnen de handen aan het stuur blijven waardoor de balans tijdens fietsen verbeterd.
Er zijn verschillende vormen en kleuren fietsverlichting getest om volgende fiets handelingen zichtbaar te maken. De prototypes zijn gemonteerd op een 8-tal fietsen die beschikbaar zijn gesteld door Gazelle en vervolgens gevalideerd met jongere en oudere fietsers in zowel een gecontroleerde test omgeving als in hun thuisomgeving.

Reacties
De oudere fietsers ervaren het systeem als goed zichtbaar, veiligheid verhogend en goed geïntegreerd op de fiets. Alhoewel de interpretatie van de fietssnelheid nog moeilijk is, is de betekenis van de richting aanwijzer en het remlicht direct duidelijk. Bij gebruik van de richtingaanwijzer kunnen de handen aan het stuur blijven, waardoor de balans tijdens het fietsen verbetert. Ouderen die moeite hebben met de hand loslaten ervaren dit ook zo. De oudere fietsers vinden het verlichtingssysteem zeer bruikbaar en gebruikersvriendelijk. Ouderen hebben interesse en de bereidheid om het CRUISer verlichtingssysteem aan te schaffen: 63% zouden het graag zelf gebruiken en 87% zouden willen dat andere fietsers het verlichtingssysteem gebruiken. Jongeren zijn ook positief, maar zien de meerwaarde voor zichzelf minder.

Conclusies
Er is zowel bij ouderen als bij jongeren behoefte aan een betere communicatie tussen weggebruikers. Door de intentie en snelheid van de weggebruiker te verduidelijken, zouden fietsongevallen gereduceerd kunnen worden. Het verlichtingssysteem wat binnen CRUISer ontwikkeld is, gaat in op de behoefte van de oudere fietser en zijn overige weggebruiker om zijn eigen intentie duidelijker te kunnen communiceren. Oudere fietsers zijn zeer enthousiast over het CRUISer verlichtingssysteem waarmee intenties en handelingen als richting afslaan, vertragen en remmen duidelijker zichtbaar zijn. Alleen de snelheidsindicatie moet nog geoptimaliseerd worden.

Subsidie
Dit project is uitgevoerd door Universiteit Twente, Ontwerpbureau INDES, Roessingh Research and Development en Rijksuniversiteit Groningen. Het project is gesubsidieerd door Zon MW, programma Innovative Medical Devices Initiative 2014, project nummer 104003007.